تعارض بيّنات هرگاه مفاد شهادت شهود يكى از اصحاب دعوى با مفاد شهادت شهود طرف ديگرى دعوى اختلاف داشته باشد و شهادت شهود هر دو طرف واجد شرايط قانونى باشد ، حالت تعارض بينات حاصل مىشود . در مورد تعارض بيّنات سه نظريه وجود دارد : 1 - اساسا بين بيّنهء مدّعى و مدّعى عليه ، تعارض وجود ندارد ؛ زيرا از مدّعى عليه بيّنه قبول نمىشود بلكه بيّنه به عهدهء مدّعى است و يمين ( سوگند - به عهدهء مدّعى عليه : البيّنة على المدّعى و اليمين على من انكر ؛ يعنى بيّنه بر خواهان و سوگند بر خوانده است . « 1 » 2 - از مدّعى عليه نيز بيّنه قبول مىشود ، ليكن نخست از مدّعى بيّنه مطالبه مىشود و او بايد الزاما بيّنه ارائه كند و نمىتواند به جاى بيّنه سوگند ياد كند ، حال اگر مدّعى بيّنه نداشت مدّعى عليه هم مىتواند از بيّنه استفاده كند و هم مىتواند از سوگند استفاده نمايد و ملزم به آوردن شاهد و يا اداى سوگند نيست . بر اين

--> ( 1 ) - ر ك : آشتيانى ، محمد حسن ، كتاب القضاء ، ص 104 - 108 .